Басты бет / ППС / Байқадамова Гүльнара Аханқызы
Байқадамова Гүльнара Аханқызы

Байқадамова Гүльнара Аханқызы

 

Ветеринарлық ғылымдарының кандидаты, «Жануарлар ғылымы және ветеринария» институты профессор м.а.

Кабинет: 8106

E-mail: g.baikadamova@kazatu.edu.k

Scopus Author ID: 57682275900

Orcid - https://orcid.org/0000-0002-7071-6384

Researcher ID: P-4043-2017

 

Ғылыми қызығушылықтар:

ветеринария; ветеринариялық эпидемиология; жануарлардың трансшекаралық және трансмиссивті жұқпалы аурулары кезіндегі профилактика және сауықтыру іс-шаралары; жануарлардың эмерджентті және трансшекаралық жұқпалы аурулары бойынша эпизоотологиялық мониторинг; жануарлардың экзотикалық және эмерджентті жұқпалы ауруларының алдын алу; жануарлардың зооантропоноздық аурулары кезіндегі профилактика және сауықтыру іс-шаралары.

 

Оқытылатын пәндер:

Ветеринариялық эпидемиология 1,   Ветеринариялық эпидемиология 2; Жануарлардың трансшекаралық және трансмиссивті жұқпалы аурулары; Эмерджентті жұқпалы аурулар жағдайында жануарлардың денсаулығын қорғау; Жануарлардың зооантропонозды аурулары кезінде алдын алу және сауықтыру іс-шаралары.

 

Зерттеудің негізгі бағыттары

- жануарлардың жұқпалы ауруларының таралуын эпизоотологиялық талдау және болжау;

- инфекциялар қоздырғыштарының трансшекаралық және трансмиссивті берілуін зерттеу;

- профилактикалық, эпизоотияға қарсы және сауықтыру іс-шараларын әзірлеу және оңтайландыру;

- жануарлардың экзотикалық және эмерджентті жұқпалы ауруларының алдын алу;

- жануарлардың зооантропоноздық ауруларын зерттеу және эпидемиологиялық маңыздылығын бағалау;

- мал шаруашылығындағы биоқауіпсіздік шараларының ғылыми негіздемесі.

 

Зерттеу жобалары

Мемлекеттік тапсырыс шеңберіндегі ғылыми-зерттеу жұмыстарына (ҒЗЖ) қатысу:

1. BR06249242 «Ветеринариялық әл-ауқат пен азық-түлік қауіпсіздігін ғылыми қамтамасыз ету» (14П/20) бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру жобасының орындаушысы. Бюджеттік бағдарлама 267 «Білім мен ғылыми зерттеулердің қолжетімділігін арттыру»; Қосалқы бағдарлама 101 «Ғылыми зерттеулер мен іс-шараларды бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру».

Жоба жетекшісі: ветеринария ғылымдарының кандидаты, доцент Рахимжанова Д.Т.

2. 217 «Ғылымды дамыту» бюджеттік бағдарламасы, 102 «Ғылыми зерттеулерді гранттық қаржыландыру» қосалқы бағдарламасы бойынша жоба орындаушысы. 6 «Агроөнеркәсіптік кешенді тұрақты дамыту және ауыл шаруашылығы өнімдерінің қауіпсіздігі» ГФ/13. Жоба тақырыбы № АР 05135550: «Орталық және Солтүстік Қазақстанда ірі қара малдың криптоспоридиозын молекулалық-биологиялық әдістерді қолдана отырып эпидемиологиялық бағалау».

Жоба жетекшісі: ветеринария ғылымдарының кандидаты, доцент Усенбаев А.Е.

 

Халықаралық ғылыми жобалар шеңберіндегі ҒЗЖ-ға қатысу:

«Қазақстан, Қытай және Пәкістан елдерінде COVID-19-дың алдын алу және онымен күрес» (жоба ID: ANSO-CR-KP-2021-02) халықаралық жобасының жетекшісі.

Жоба ҚР «С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті» КеАҚ және Қытай Халық Республикасының Қытай ғылым академиясына қарасты Ухань вирусология институты арасындағы ынтымақтастық аясында жүзеге асырылды.

 

Отандық және шетелдік серіктестер

Адылканова Ш.Р. – ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университетінің профессоры (Алматы қ., Қазақстан).

Абсатиров Гайса Гарапович - ветеринария ғылымдарының докторы, профессор, Батыс Қазақстан инновациялық-технологиялық университеті жанындағы Ветеринария және биотехнология ғылыми орталығының директоры. «Батыс Қазақстанның мал дәрігерлері» ҚБ төрағасы.

Аубакиров М.Ж. – ветеринария ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор, А. Байтұрсынов атындағы Қостанай өңірлік университетінің ветеринариялық медицина кафедрасының меңгерушісі.

Ибрагимов П.Ш. – ветеринария ғылымдарының докторы, профессор, Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университетінің бірінші проректоры (Алматы қ., Қазақстан).

Рыщанова Р.М. – ветеринария ғылымдарының кандидаты, А. Байтұрсынов атындағы Қостанай өңірлік университетінің профессоры.

Сидорчук Александр Андреевич- ветеринария ғылымдарының докторы, профессор, Қ.И. Скрябин ат. Мәскеу ветеринарлық медицина және биотехнология академиясының эпизоотология кафедрасының профессоры.

 

Ғылыми жетекшілігімен жұмыс істейтін магистранттар мен докторанттар

Байкадамова Г.А.-ның ғылыми жетекшілігімен 46 дипломдық жұмыс, 14 магистрлік диссертация қорғалды. Қазіргі уақытта 2 магистрантқа ғылыми жетекшілік етеді.

 

Білімі туралы мәлімет

1982–1988 жж.           

Иванов ауыл шаруашылығы институты (академик Д.К. Беляев атындағы Иванов ауыл шаруашылығы академиясы), ветеринария факультеті, мамандығы – ветеринариялық дәрігер.

1998–2001 жж.

Қазақ ұлттық аграрлық университеті, күндізгі оқу білімі бойынша мақсатты аспирантура.

2002–2010 жж.

Қазақ ұлттық аграрлық университетінің докторанты.

 

Еңбек өтілі

1988–1994 жж. – Қостанай облысы, Алтынсарин ауданы, Свердловка ауылы, аға ветеринариялық дәрігер.

1994 ж. шілде айынан – Қостанай ауыл шаруашылығы институтының оқытушысы.

1994–2004 жж. – Қостанай ауыл шаруашылығы институтының аға оқытушысы.

2004–2008 жж. – А. Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университетінің ғалым хатшысы.

2006–2008 жж. – Қостанай облысы Ректорлар кеңесінің мүшесі.

2008–2013 жж. – А. Байтұрсынов атындағы ҚМУ ветеринариялық медицина кафедрасының доценті (қауымдастырылған профессор).

2013–2023 жж. – шақыру бойынша ветеринариялық медицина кафедрасының қауымдастырылған профессоры.

2003 ж. бастап қазіргі уақытқа дейін – С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті «Ветеринария» БББТ бойынша профессор м.а.

 

Марапаттары, құрмет грамоталары

– 2010 ж. А. Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университетінің 70 жылдығына арналған медаль және Құрмет грамотасы.

– ҚР БҒМ грантының иегері, «Қазақстанның үздік жоғары оқу орны оқытушысы – 2010» төсбелгісі.

– Алғыс хат. «Білім және тәрбие беру жүйесіндегі нәтижелі педагогикалық қызметі және жоғары білікті мамандар даярлаудағы еңбегі үшін» А. Байтұрсынұлы атындағы ҚМУ ректоры А.М. Наметовтен, 2010 ж.

– Алғыс хат. «Студенттерді пәндік олимпиадаға жоғары деңгейде дайындағаны үшін» ҚазҰАУ ректоры Т. Есполовтен, 16–17.04.2015 ж.

– «ІІ Халықаралық кітап басылымы» жобасының қатысушысы, төсбелгі.

– «Үздік маман – 2023» І дәрежелі диплом және төсбелгі.

– «Auezov University – 2025» Халықаралық қысқы мектебінде «Ауыл шаруашылығының тұрақты дамуы: жаһандық сын-қатерлер, басымдықтар және тиімді шешімдер» бағыты бойынша спикер ретінде қатысқаны үшін Алғыс хат.

– ҚР БҒМ грантының иегері, «Қазақстанның үздік жоғары оқу орны оқытушысы – 2025» төсбелгісі.

 

Біліктілікті арттыру

1. «Болон процесінің негізгі қағидаттарын іске асыру және Қазақстан жоғары оқу орындарында ECTS жүйесін енгізу» тақырыбындағы біліктілікті арттыру курсы, 2010 ж.

2. Литва ветеринариялық-медицина академиясы, 2011 ж., сертификат.

3. С. Сейфуллин атындағы ҚазАТУ базасында профессор Пол Сингхтің (АҚШ, UC Davis) ұсынымдары негізінде білім алушылардың білімін және құзыреттілігін арттыру тиімділігі бойынша семинар, 23 қараша 2016 ж.

4. «Қазақ тілі әліпбиін латын графикасына көшіру жағдайында жоғары оқу орындары профессор-оқытушылар құрамының кәсіби құзыреттілігін арттыру» тақырыбында 240 сағат көлемінде біліктілікті арттыру курсы. Тіркеу №00239, 06.12.2019 ж., сертификат.

5. «Білім беру қызметтерін жүзеге асыруға арналған қашықтықтан оқыту технологиялары мен платформалар» тақырыбындағы 36 сағаттық біліктілікті арттыру курсы, Нұр-Сұлтан қ., сертификат, тіркеу БА №03991, 16.11.2020 ж.

6. «Ветеринария және ветеринариялық қауіпсіздік бойынша оқытудың заманауи әдістері» тақырыбында 72 академиялық сағат көлеміндегі біліктілікті арттыру курсы (17.10–31.10.2022 ж.), тіркеу № ПК/ОК/422252, сертификат 31.10.2022 ж.

7. «Thermo Fisher Scientific Day – 2022» аясындағы семинар, 08–10.11.2022 ж., «Zalma Ltd» ЖШС, сертификат.

8. «Инклюзивті кәсіби білім беру: заманауи көзқарас пен тәсілдер» тақырыбында халықаралық онлайн-тағылымдама, 9–20 желтоқсан 2022 ж., 72 сағат, Халықаралық білім беру технологиялары орталығы (ICET), сертификат №01084.

9. «Ветеринария» мамандығы бойынша пәндерді оқытудағы заманауи құзыреттер» тақырыбында 72 академиялық сағат көлеміндегі біліктілікті арттыру курсы, тіркеу № ПК/JA/022446, 19.01.2024 ж., сертификат.

 

БҒССҚК жарияланымдар – 22

  1.  «Шошқа тілмесі қоздырғышының сыртқы ортада сақталуы», ҚР БжҒМ, Қазақ ұлттық аграрлық университет. «Ізденістер, нәтижелер/Исследования, результаты» ғылыми журналы №2, Алматы, 2008, б. 176–180.
  2. «Патогенные свойства производственных штаммов пастерелл», «Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана», желтоқсан (598) №12, Алматы, ТОО «Бастау», 2008, б. 69–70.
  3. «Пастереллалардың өндірістік штамдарының улылық қасиеттері», Жаршы, ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі, «Казагроинновация» АҚ, Изд. «Бастау», Алматы, желтоқсан, 2008, б. 25–28.
  4. 4. «Пастереллалардың вируленттік штамдарының биологиялық қасиеттері», Жаршы, ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі, «Казагроинновация» АҚ, Изд. «Бастау», Алматы, желтоқсан, 2008, б. 28–30 (Орынтаев К.Б.)
  5. «Клиническая картина и патологоанатомические изменения при роже свиней» Многопрофильный научный журнал «3i intellect, idea, innovation» №1. КГУ им. А. Байтурсынова. Костанай, март 2009,  С.18-20. (Селунская Л.С., Ермагамбетова С.Е.)
  6. «Иммуногенная активность поливалентной вакцины против пастереллеза животных на лабораторной модели», «Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана» Научно-аналитический журнал № 12, ТОО Издательство «Бастау», Алматы, 2009. С.60-617
  7. «Пастереллалардың өндірістік штамдарының улылық қасиеттерін қояндарда  зерттеу». Многопрофильный научный журнал «3i intellect, idea, innovation» №4. КГУ им. А. Байтурсынова. Костанай, 2009, С.10-12.
  8. «Пастереллалардың өндірістік штаммдарының өсу динамикасы мен тіршілікке қабілетті торшалардың санын анықтау». Многопрофильный научный журнал «3i intellect, idea, innovation» №3. КГУ им. А. Байтурсынова. Костанай, август, 2010. С.50-53.
  9. «Организация мероприятий по профилактике бесплодия у коров в родильном отделении». Многопрофильный научный журнал «3i intellect, idea, innovation» №3. КГУ им. А. Байтурсынова. Костанай, 2010. С. 65-67 (Селунская Л.С.).
  10. «Шошқалардың тілмесінің қазіргі заманғы мәселесі» ҚР Білім және Ғылым Министрлігі. Научно-практический журнал «Ғылым және білім», №2 (19), Жәңгір хан атындағы БҚАТУ, Орал, 2010, б.115-117.
  11. «Применение ПЦР для диагностики пастереллеза свиней». Многопрофильный научный журнал «3i intellect, idea, innovation» №4. КГУ им. А. Байтурсынова. Костанай, 2011, С.34-37, (Чужебаева Г.Д.).
  12. «Қой қылауының таралуы». Многопрофильный научный журнал «3 i intellect, idea, innovation» №2. КГУ им. А. Байтурсынова. Костанай, 2013, С.8-11.
  13. «Ірі қара малдың некробактериозын балау». Многопрофильный научный журнал «3i-intellect, idea, innovation» КГУ им. А. Байтурсынова. Костанай, №1, 2016, б. 39-44. (Абдрахманов Т.Ж., Жақсылықова Р.А)
  14. «Лечение и профилактика некробактериоза крупного рогатого скота», Многопрофильный научный журнал «3i-intellect, idea, innovation». КГУ им. А. Бай-турсынова. Костанай, 2017. – №1, Часть 1. С. 3-8 (Мустафин М.К. Абдрахманов К.С.)
  15. «Сравнительная оценка методов диагностики возбудителя сибирской язвы», Многопрофильный научный журнал «3i - intellect, idea, innovation». КГУ им. Ахмета Байтурсынова. Костанай, 2017. – №1, Часть 1 С.8-13. (Абенова А.Ж. Мустафин М.К.)
  16. «Мысықтардың контрацепция әдістерін салыстырмалы түрде бағалау», С. Сейфуллин ат. Қазақ агротехникалық университетінің Ғылым жаршысы «Пәнаралық» - №3 (114), Часть 2, 2022, б. 70-77. (Рахимжанова Д.Т. Есжанова Г.Т. Тұрсынкулов С.А. Билялов Е.Е)
  17. «Өңдіруші - бұқалардың ұрықтандыру қабілетін бағалаудың замануи әдістері», С. Сейфуллин ат. Қазақ агротехникалық университетінің Ғылым жаршысы «Пәнаралық» - Вестник науки Казахского агротехнического университета им. С.Сейфуллина «Междисциплинарный» -2022-№3 (114).Ч.2 Б. (Джакупов И.Т. Тұрысбаева Г.Б. Жаркимбаева  и др.)
  18. «Epizootic situation of animal emcar (blackleg) on the territory of the republic of Kazakhstan for 2010-2020». С. Сейфуллин ат. Қазақ агротехникалық университетінің Ғылым жаршысы «пәнаралық» - Вестник науки. КазАТУим. С. Сейфуллина «междисциплинарный» - 2022, №3 (114). Часть 2, б.167-180. (Aspen Abutalip, Laskovy Vladislav, Aitzhanov Batyrbek).
  19. «Солтүстік Қазақстандағы жаңа туған бұзаулардың cryptosporidium parvum жұқтыру қаупін өндіріс технологиясына байланысты логистикалық регрессиялық талдау», С. Сейфуллин ат. Қазақ агротехникалық университетінің Ғылым жаршысы «пәнаралық» - Вестник науки. КазАТИУ им. С.Сейфуллина «междисциплинарный» - 2022, №3 (114). Часть 2, б. 127-136. (Құрманбаева Д., Усенбаев А., Сахария Л., Сейткамзина Д., Акижанова).
  20. «Labotory studies of canine distemper» КРУ им. А.Байтурсынова. Многопрофильный научный журнал «3i: intellect, idea, innovation», №4 2022. С.34-41. (Рахимжанова Д.Т., Есжанова Г.Т., Сеиткамзина Д.М.).   
  21. «Паразитофауна верблюдов в хозяйствах Кызылординской и Мангистауской областей» КРУ им. А. Байтурсынова, Многопрофильный научный журнал «3i: intellect, idea, innovation», №1, 2023, С.38-45 (Сеиткамзина Д.М., Акмамбаева Б.Е., Жанабаев А.А.)7
  22. «Влияние кормовой добавки, обогащенной экстрактами растений, на показатели обмена веществ в крови и качество молока у коров» Ғылым және білім. Наука и образование. Научно-практический журнал Западно-Казахстанского аграрно-технического университета им. Жангирхана. 1 часть № 1-1 (70) 20237 С. 149-159. (Есжанова Г.Т., Мутушев А.Ж., Исалиева А.К.).

 

Халықаралық ғылыми журналдардағы мақалалар

1. «Эпизоотологический мониторинг и лечение калицивироза кошек», Научный журнал «Инновация. Наука. Образование», РИНЦ №47, 06.12.2021, С.2439–2447 (Сеиткамзина Д.М., Жанболатова Ж.Т.). (https://innovjourn.ru/nomer/47-nomer/)

2. «Оценка распространенности инфекций Yersinia pseudotuberculosis и Yersinia enterocolitica в молоке и молочных продуктах, реализуемых в различных торговых точках», Biology and Medicine journal, SNIP 0.681, Scopus 2013, 2014, (Мустафин М.К., Туякова Р.К.).

3. «Сібір жарасын балауда ПТР әдісін қолдану», Международное научно-педагогическое издание «Қазақстан жоғарғы мектебі / Высшая школа Казахстана / Higher education in Kazakhstan», №4, Алматы, 2017, С.53–57 (Абенова А.Ж., Ромашев Қ.М.).

4. «Қазақстан облыстарында ірі қара мал инфекциялық ринотрахеитінің таралуы», Международное научно-педагогическое издание «Қазақстан жоғарғы мектебі / Высшая школа Казахстана / Higher education in Kazakhstan», №4, Алматы, 2017, С.57–60 (Ромашев Қ.М., Балтабаева М.Е.).

5. «Ақмола облысы «Острогорск» ЖШС-де төлдердің колибактериозын балау», Международное научно-педагогическое издание «Қазақстан жоғарғы мектебі / Высшая школа Казахстана / Higher education in Kazakhstan», №4, Алматы, 2017, С.60–63 (Канаева Д.Ж., Ромашев Қ.М.).

6. «Ірі қара малдардың вирустік диареясының Қазақстанда таралу жиілігі», Международное научно-педагогическое издание «Қазақстан жоғарғы мектебі / Высшая школа Казахстана / Higher education in Kazakhstan», №4, Алматы, 2017, С.63–68 (Ромашев Қ.М., Нұрасыл Ә.).

7. «Опыт внедрения метода Flipped classroom в преподавании ветеринарных, клинических дисциплин», МСХ РК, КазАТУ им. С.Сейфуллина, Сборник материалов методических семинаров, Астана, 2017, С.8–12 (Рахимжанова Д.Т., Лидер Л.А., Бакишева Ж.С.).

8. «Проблемно-ориентированное обучение студентов ветеринарного профиля», Вестник науки КазАТУ им. С.Сейфуллина №3 (94), Астана, 2017, С.66–71 (Рахимжанова Д.Т., Лидер Л.А., Бакишева Ж.С.).

9. «Лептоспироз собак в городе Астана», Научно-методический журнал «Ziat», №6, ноябрь 2018 (13), С.71–73 (Смагул Ж.М.).

10. «The influence of epidemiological factors to prevalence of Cryptosporidium parvum of neonatal calves in northern Kazakhstan», Eurasian Journal of Biosciences, 2020, Vol.14 Issue 2, pp.3499–3505 (Ussenbayev A., Kurenkeyeva D., Kurmanbayeva D., Zhanabayev A., Lider L.).

11. «Совершенствование методов диагностики при гельминтозах плотоядных», Научно-методический журнал «Вестник науки и образования», 2021, №16 (119) Ч.1, Москва, С.78–86 (Сеиткамзина Д.М.).

12. «Совершенствование методов диагностики при трихинеллезе», Iscience, Выпуск 11 (79), часть 2, Госпедуниверситет, Переяслав (Украина), 26–27 ноября 2021, С.14–20 (Сеиткамзина Д.М.).

13. «Эпизоотологическая ситуация по чуме плотоядных в городе Нур-Султан», Научный журнал «Инновация. Наука. Образование», РИНЦ №50, январь 2022, Тольятти, С.113–119 (Камзатова А.Е.).

 

ҒЫЛЫМИ ЖЕТІСТІКТЕР

Индекс Хирша: 5

Web of Science, Scopus жарияланымдары – 8

 

1. «Risk factors associated with lumpy skin disease in cattle in West Kazakhstan», Preventive Veterinary Medicine, Oct 2022, Quartile Q-1, IF 2.6, Percentile 87 (Исимов А., Жанабаев А.А., Усенбаев А.Е., Паритова А.Е. и др.).

2. «Knowledge, attitude and practice (KAP) of smallholder farmers on foot-and-mouth disease in Cattle in West Kazakhstan», Veterinary Medicine and Science, Early Access Mar 2023, Quartile Q-2, IF 1.7, pp.1417–1425 (Исимов А., Жанабаев А.А., Усенбаев А.Е., Паритова А.Е. и др.).

3. «Dynamic variations in COVID-19 with the SARS-CoV-2 Omicron variant in Kazakhstan and Pakistan», Infectious Diseases of Poverty, Vol.12, Issue 1, Mar 15, 2023, Q-1, IF 8.1 (Qianqian Cui, Zhengli Shi, Duman Yimamaidi, Ben Hu, Zhuo Zhang, Muhammad Saqib, Ali Zohaib, Mukhanbetkaliyev Y., Zengyun Hu).

4. «Knowledge, attitude and practice related to anthrax among livestock farmers in West Kazakhstan», Veterinary Medicine and Science, 2024, Vol.10, Issue 5, Article e1553, Q-1, DOI 10.1002/vms3.1553 (Altyn Kulpiisova, Z.Aitpayeva, A.Maimatayeva, L.Ussenova, A.Paritova, A.Zhanabayev, T.Bakishev и др.).

5. «Utilization of Assisted Reproductive Technologies in Breeding Auliekol Cattle: A Comparative Study», Veterinary Medicine and Science, 2024, 10(5), e1553, CiteScore 3.5, Percentile 78 (Altyn Kulpiisova, Z.Aitpayeva, A.Maimatayeva, L.Ussenova, A.Paritova, A.Zhanabayev, T.Bakishev и др.).

6. «Smallholder Cattle Farmers’ Knowledge, Attitudes, and Practices Toward Rabies: A Regional Survey in Kazakhstan», Veterinary Sciences, Open Access, 2025, 12(4), 335, CiteScore 3.5, Percentile 79 (Altyn Kulpiisova, Z.Aitpayeva, A.Maimatayeva, L.Ussenova, A.Paritova, A.Zhanabayev, T.Bakishev и др.).

7. «Assessment of food safety awareness and hygiene practices among food handlers in Almaty, Kazakhstan», BMC Public Health, Open Access, 2025, 25(1), 2871, CiteScore 6.0, Percentile 81 (Altyn Kulpiisova, Z.Aitpayeva, A.Maimatayeva, L.Ussenova, A.Paritova, A.Zhanabayev, T.Bakishev и др.).

 

ҚОРҒАУ ҚҰЖАТТАРЫ

1. № 25461 инновациялық патент. «Способ получения поливалентной гипериммунной сыворотки против пастреллеза и рожи свиней». Қазақстан Республикасының Өнертабыстардың мемлекеттік тізілімінде 20.01.2012 ж. тіркелген.

2. Авторлық құқық. «Способ получения поливалентной гипериммунной сыворотки против пастреллеза и рожи свиней». «Өнеркәсіптік меншік: өнертабыстар, пайдалы модельдер және селекциялық жетістіктер» ресми бюллетені. ҚР Әділет министрлігі Зияткерлік меншік құқықтары комитеті, «Ұлттық зияткерлік меншік институты» РМК, №2, Астана, 2012 ж.