Ветеринария ғылымдарының кандидаты, «Жануарлар туралы ғылымдар және ветеринария» институтының профессор м.а. Кабинет: 8106 E-mail: l.lider@kazatu.edu.kz

Ғылыми қызығушылықтар саласы

Ветеринария, паразитология, гельминтология

Оқытылатын пәндер:

Паразитология және жануарлардың инвазиялық аурулары

Зерттеулердің негізгі бағыттары:

Жануарлардың инвазиялық ауруларын диагностикалау және алдын алу

Білімі туралы мәліметтер

Еңбек өтілі

Ғылыми-зерттеу жобалары

1. БП 267 «Білім мен ғылыми зерттеулерге қолжетімділікті арттыру» жобасының орындаушысы, ҒТП: RB10865103 «АПК субъектілерінің өзекті өндірістік міндеттерін шешу үшін цифрландыруды енгізудің әрбір бағыты бойынша кемінде үш түрлі цифрлық шешімді қолдана отырып, ғылыми негізделген смарт-фермаларды (табынды жылқы шаруашылығы, етті ірі қара мал шаруашылығы) әзірлеу және енгізу, сондай-ақ фермерлік және шаруа қожалықтарының қызметкерлерін оқытуға және білім алушы студенттерге цифрлық білім беруге арналған қажетті референттік деректер базасын қалыптастыру», Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі қаржыландырған (2021–2023 жж.).
2. BR10764944 «Орталық және Солтүстік Қазақстан су айдындарындағы балықтың қауіпсіздігі мен сапасын ветеринариялық-санитариялық бағалаудың аналитикалық әдістерін әзірлеу арқылы экологиялық мониторинг жүргізу» жобасының орындаушысы,
   «Азық-түлік өнімдерінің қауіпсіздігін бақылау және мониторинг жүргізудің аналитикалық әдістерін әзірлеу» тақырыбы аясында (2021–2023 жж.).
3. АР19679420 «Қазақстан Республикасындағы мысықтардың зооноздық протозооздарының генетикалық әртүрлілігі» жобасының жетекшісі,
   ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің гранттық қаржыландыруы (2023–2025 жж.).
4. ҒТП BR21882327 «Ауыл шаруашылығы өнімдерін органикалық өндіру мен қайта өңдеудің жаңа технологияларын әзірлеу» жобасының орындаушысы,
   ҚР бағдарламалық-нысаналы қаржыландыруы (2023–2025 жж.).
5. «Солтүстік Қазақстан жағдайында жылқылардың гельминтоздарына қарсы альбендазолмен үйлестірілген Phytobiotics Futterzusatzstoffe препараттарының тиімділігі» халықаралық жобасының орындаушысы, Халықаралық қазақ–герман жобасы (2024–2025 жж.).

Scopus Author ID: 56058488900

Researcher ID: O-8442-2017

ORCID: 0000-0001-5842-0751

h-index 5

Шетелдік серіктестер

Christian Bauer - Prof. h.c. (KATRU), Dr.med.vet., DVM, DipEVPC (retd.), FTA Parasitologie, Visiting Prof. (UNUD Bali) Academic Director retd. Institute of Parasitology, Justus Liebig University Giessen Germany

Carlos. R. HermosillaVisiting Professor of the University Austral of Chile Institute of Parasitology Justus Liebig University Giessen, Germany

Muza Kirjusina Institute of Life Sciences and Technology, Daugavpils University, Daugavpils Latvia

Karsten Nöckler Prof. Dr. med. vet. German Federal Institute for Risk Assessment Head of Department for Biological Safety

Axel Wehrend Prof. Dr. Dr. h.c. Dipl. ECAR Veterinary Clinic for Reproductive Medicine and Neonatology  Justus-Liebig-University Giessen

Ғылыми жетекшілікпен жұмыс істейтін магистранттар мен докторанттар

Лидер Л.А.-ның ғылыми жетекшілігімен 36 дипломдық жұмыс, 10 магистрлік диссертация және 1 докторлық диссертация қорғалды.

Марапаттар мен құрмет грамоталары

1. Қазақстан Республикасының дарынды жас ғалымдарына арналған мемлекеттік стипендия иегері, 2010 ж.
2. «Үздік ЖОО оқытушысы» мемлекеттік грантының иегері, Қазақстан Республикасы, 2013 ж.
3. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Құрмет грамотасы, 2025 ж.
4. «С. Сейфуллин атындағы ҚАТУ-ға 60 жыл» медалі, 2017 ж.

Біліктілікті арттыру

2004, 2009, 2013 және 2018 жж. — DAAD халықаралық стипендиясының иегері, Германияның Юстус Либих атындағы Гиссен университетінде ғылыми тағылымдамадан өтті.

2011 ж. — Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президентінің ғылыми стипендиясының иегері, Юстус Либих атындағы Гиссен университетінде (Германия) тағылымдамадан өтті.

2012 ж. — ERASMUS MUNDUS (MARCO XXI) бағдарламасының иегері, Георг Август атындағы Геттинген университетінде (Германия) тағылымдамадан өтті.

2013, 2015 және 2024 жж. — Берлин қаласындағы Қауіптерді бағалау жөніндегі федералдық референттік орталықта тағылымдамадан өтті.

2014 ж. — Цюрих университетінің Паразитология институтында (Швейцария) тағылымдамадан өтті.

2015 ж. — Бүкілресейлік гельминтология институтында (Ресей) тағылымдамадан өтті.

2016 ж. — Erasmus+ грантының иегері, Хоэнхайм университетінде (Германия) тағылымдамадан өтті.

2017 ж. — Халықаралық эпизоотиялық бюроның (WOAH/OIE) Twinning бағдарламасы аясында Тулуза ұлттық ветеринариялық мектебінде тағылымдамадан өтті.

2018 ж. — Қытай–Қазақстан оқу бағдарламасы аясында биологиялық қауіпсіздік зертханасына арналған Қытай ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының Харбин ветеринариялық ғылыми-зерттеу институтында тағылымдамадан өтті.

Жарияланымдар

Соңғы он жылда өнертабыстарға бес патент (АҚШ патентін қоса алғанда) алынды, үш оқу құралы, бес өндірістік ұсыным және Scopus пен Web of Science дерекқорларына енгізілген 25 мақаланы қоса алғанда, елуге жуық ғылыми мақала жарияланды..

Олардың ішінде ең маңызды жарияланымдар:

1. Orken S Akibekov, Alfiya S Syzdykova, Lyudmila A. Lider, Aibek Kh Zhumalin, Zhasulan K Baibolin, Fariza S Zhagipar, Zhannara Zh Akanova, Ainur A Ibzhanova, Aissarat M Gajimuradova. Hematological, biochemical, and serological parameters of experimentally infected rabbits with Trichinella nativa and Trichinella spiralis for early identification of trichinellosis Vet World. 2022 Sep;15(9):2285-2292. doi: 10.14202/vetworld.2022.2285-229 Scopus Q1, Percentile 87
2. Uakhit R, Mayer-Scholl A, Shin C, Smagulova A, Lider L., Leontyev S, Kiyan V. Genetic identification of Trichinella species found in wild carnivores from the territory of Kazakhstan Front Vet Sci. 2023 Sep 14;10:1266561. doi: 10.3389/fvets.2023.1266561. PMID: 37781287; PMCID: PMC10538997. Scopus Q1, Percentile 94
3. Christian Bauer, Marat Kuibagarov, Lyudmila Lider, Dinara M. Seitkamzina, and Zhanbolat A. Suranshiyev. Bovine hypodermosis is highly prevalent in Kazakhstan: Results of a first serological study Vet World. 2023 Jun; 16(6):1289-1292. doi: 10.14202/vetworld.2023                                Scopus Q1, Percentile 87
4. Akibekov OS, Syzdykova AS, Lyudmila Lider, Zhumalin AK, Zhagipar FS, Gajimuradova AM, Borovikov SN, Suranshiyev ZA, Ashimov SA. Trichinellosis dissemination among wild carnivores in the Republic of Kazakhstan: A 10-year study. Vet World. 2023 Sep;16(9):1840-1848. doi: 10.14202/vetworld.2023.1840-1848. Scopus Q1, Percentile 87
5. Lider L., Ussenbayev, A., Kiyan, V., Kurenkeyeva, D., Seitkamzina, D., Akmambayeva, B., Uakhit, R., Smagulova, A. & Sytnik, Prevalence of Giardia duodenalis in Household and Shelter Cats in Almaty, South-Eastern Kazakhstan. American Journal of Animal and Veterinary Sciences, 2024. 19(3), 273-279. https://doi.org/10.3844/ajavsp.2024.273.279 Scopus Q2, Percentile 61.
6. Rabiga Uakhit, Ainura Smagulova, Lyudmila Lider., Alexandr Shevtsov, Alexandr A. Berber, Alexandr P. Berber, Christian Bauer and Vladimir Kiyan Molecular identification of Baylisascaris melis (Gedoelst, 1920) from the Eurasian badger (Meles meles) and ascarids from other wild carnivores in Kazakhstan Front. Vet. Sci., 09 September 2024 Sec. Parasitology Volume 11 - 2024 | https://doi.org/10.3389/fvets.2024.1452237 Scopus Q1, Percentile 94
7. Christian Bauer, Lyudmila Lider,  Altay E. Ussenbayev, Dinara M. Seitkamzina, Asylbek A. Zhanabayev  Pavlo Maksimov, Martin Toxascaris leonina in dogs – A nematode species of high prevalence in some Vet Parasitol Reg Stud Reports. 2024 Feb;48:100986. doi: 10.1016/j.vprsr.2024.100986. Epub 2024 Jan 9. PMID: 38316504. Scopus Q2, Percentile 69
8. Armands Mal,eckis, Marija Cvetinska, Muza Kirjušina, Ligita Mežaraupe, Sanita Kecko, Inese Gavarane  Vladimir Kiyan, Lyudmila Lider, Veronika Pavlova, Marina Savicka, Sergey Belyakov and Elena Kirilova A Comparative Study of New Fluorescent Anthraquinone and Benzanthrone α-Aminophosphonates: Synthesis, Spectroscopy, Toxicology, X-ray Crystallography, and Microscopy of Opisthorchis felineus Molecules 2024, 29, 1143. https://doi.org/10.3390/ molecules29051143 Scopus Q1, Percentile 87
9. Uakhit, Rabigaa; Yalysheva, Sofiyac; Abdybekova, Aidaa, Smagulova, Lyudmila Lider,  Ainura; Jazina, Karinab; Tautanova, Aidanae, Kiyan, Vladimir Genetic diversity and haplotype analysis of cattle hydatid cyst isolates using mitochondrial markers in Kazakhstan Vet World. 2024 Apr;17(4):763-770. doi: 10.14202/vetworld.2024.763-770. Epub 2024 Apr 7. PMID: 38798283; PMCID: PMC11111723. Scopus Q1, Percentile 87
10. Uakhit R, Smagulova A, Lider L, Leontyev S, Kiyan V. Epizootiological monitoring of wolf helminths in Northern and Central Kazakhstan Uakhit R, Smagulova A, Lider L, Leontyev S, Kiyan V. Epizootiological monitoring of wolf helminths in Northern and Central Kazakhstan. Vet World. 2024 Jul;17(7):1648-1654. DOI: 10.14202/vetworld.2024.1648-1654. Scopus Q1, Percentile 87
11. Lider LA, Kiyan V, Seitkamzina DM, Ussenbayev A, Akmambaeva BE, Uakhit RS, Mannapova NE, Sytnik I, Bauer C. Prevalence, risk factors, and zoonotic implications of gastrointestinal parasites in urban cats in Kazakhstan: A cross-sectional multicity study. Vet World. 2025 Jun;18(6):1748-1758. doi: 10.14202/vetworld.2025.1748-1758. Scopus Q1, Percentile 87
12. Kiyan, V.; Smagulova, A.; Manapov, N.; Jazina, K.; Uakhit, R.; Bulashev, A.; Lider, L.; Leontyev, S Parasitic Fauna of Lepus europaeus and Lepus timidus in Kazakhstan: Parasitological Profile and Molecular Identification Biology 2025, 14, 1083. https://doi.org/10.3390/biology14081083 Scopus Q1, Percentile 91
13. Lider LA, Kiyan V, Mannapova NE, Olex IA, Bauer C. Seroprevalence of Toxoplasma gondii infection in urban client-owned cats in Kazakhstan. 10.1007/s11259-025-10862-1. PMID: 40875169. Vet Res Commun. 2025 Aug 28;49(5):291. DOI: 10.1007/s11259-025-10862-1 Q2, Percentile 79
14. Smagulova, A.; Bulashev, A.; Jazina, K.; Uakhit, R.; Lider, L.; Bekenova, A.; Valeeva, D.; Kiyan, V. Foodborne Helminths in Imported Fish: Molecular Evidence from Fish Products in the Kazakhstan Market. Foods 2025, 14, 3466. https://doi.org/10.3390/foods14203466 Scopus Q1, Percentile 99
15. Kiyan, V.; Smagulova, A.; Uakhit, R.; Hermosilla, C.; Lider, L.; Jazina, K.; Manapov, N. Molecular Identification of Cryptic Cysticercosis: Taenia spp. in Wild and Domestic Intermediate Hosts in Kazakhstan. Diversity 2025, 17, 655. https://doi.org/10.3390/d17090655 Scopus Q1, Percentile 77
16. Kirilova E, Maļeckis A, Kirjušina M, Mežaraupe L, Rubeniņa I, Brakovska A, Pavlova V, Kecko S, Umbraško I, Kiyan V, Lider L, Pučkins A, Structural and Spectroscopic Study of Benzoperimidines Derived from 1-Aminoanthraquinone and Their Application to Bioimaging Molecules. 2025 Nov 19;30(22):4472. doi: 10.3390/molecules30224472. PMID: 41302527; PMCID: PMC12655274. Scopus Q1, Percentile 87
17. Gulzhan Yeszhanova, Lyudmila Lider, Rashit Uskenov, Saule Bostanova, Alibek Mutushev Aigul Yernazarova, Gulnur Mamytbekova. biopreparation against ectoparasites of cattle and method of application thereof. United States Patent No.: US 12,484,586 B1 Date of Patent: Dec. 2, 2025