Ветеринария ғылымдарының кандидаты, «Жануарлар ғылымы және ветеринария» институтының профессоры Кабинет: 8315 E-mail: e.mukhanbetkaliyev@kazatu.edu.kz

Ғылыми мүдделерін қолдану аясы

Ветеринариялық эпидемиология, жануарлардың инфекциялық ауруларын диагностикалау, тәуекелді болжау және бағалау.

Оқытатын пәндері

• Ветеринариялық эпидемиология
• Эмердженттік инфекциялар кезінде жануарлардың денсаулығын қорғау
• Жануарлардың аса қауіпті аурулары кезіндегі биологиялық қауіпсіздік

Негізгі зерттеу бағыттары

• Қазақстан үшін ең өзекті зооноздық инфекциялардың эпидемиологиясын және эпизоотологиялық мониторингін зерделеу
• Зооантропоноздардың таралуының эпидемиологиялық тәуекелдерін төмендету жөніндегі шараларды әзірлеу
• Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдану негізінде жануарлардың инфекциялық ауруларының дауалық шараларын жетілдіру

Ғылыми жобалар

1) 217 «Ғылымды дамыту» бюджеттік бағдарламасы (2023-2025 ЖЖ.) бойынша «Қазақстан аумағында зооантропоноздардың таралуының эпидемиологиялық тәуекелдерін төмендету жөніндегі шараларды әзірлеу» ҒЗЖ жетекшісі;

2) 217 «Ғылымды дамыту» бюджеттік бағдарламасы бойынша «Құс тұмауының эпидемиологиясы және сандық эпидемиология және ақпараттық-коммуникациялық технологиялар әдістері негізінде алдын алу шараларын әзірлеу» ҒЗЖ бойынша орындаушы (2024-2026 жж.);

3) 217 «Ғылымды дамыту» бюджеттік бағдарламасы бойынша «Жануарлардың жұқпалы ауруларына қарсы профилактикалық шараларды жетілдіру (құтырық мысалында), ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдану негізінде» ҒЗЖ бойынша орындаушы (2023-2025 жж.);

4) «Қазақстанда жылқы, ірі қара және қой сияқты өсімдікқоректі жануарлардың кең таралған жұқпалы ауруларын эпидемиологиялық зерттеу» 5М-24 халықаралық жобасының орындаушысы (2024-2026 жж.);

5) «Жылқылардың жұқпалы анемиясы бойынша Дүниежүзілік жануарлар денсаулығы ұйымының (WOAH) референттік зертханасын құру» халықаралық жобаның орындаушысы. Дүниежүзілік жануарлар денсаулығы ұйымы (ДДСҰ), Париж (2025-2028);

6) «Қазақстан мен Пәкістандағы COVID-19 алдын алу және оған қарсы күрес» халықаралық жобаның орындаушысы (2024 ж.) Қытай Ғылым Академиясының Ухань вирусология институтымен қаржыландырылды;

7) 267 «Білім мен ғылыми зерттеулердің қолжетімділігін арттыру» бюджеттік бағдарламасы бойынша «Ел аумағының аса қауіпті аурулар бойынша эпизоотологиялық сипаттамасын зерделеу және олардың тиімділігін арттыру бойынша ветеринариялық-санитариялық іс-шараларды әзірлеу» ҒЗЖ бойынша орындаушы (2021-2023 жж.);

8) 267 «Білім мен ғылыми зерттеулердің қолжетімділігін арттыру» бюджеттік бағдарламасы бойынша «АӨК субъектілерінің өзекті өндірістік міндеттеріне цифрландыруды енгізудің әрбір саласы бойынша кемінде 3 цифрлық шешімді қолдана отырып, ғылыми негізделген Смарт-фермаларды (табын жылқы шаруашылығы, етті мал шаруашылығы) әзірлеу және құру және фермерлік және шаруа қожалықтарының қызметкерлерін оқыту және беру үшін осы үшін қажетті референттік деректер базасын қалыптастыру» ҒЗЖ бойынша орындаушы (2021-2023 жж.);

9) 267 «Білім мен ғылыми зерттеулердің қолжетімділігін арттыру» бюджеттік бағдарламасы бойынша «Солтүстік Қазақстанның сүт фермаларында өндірістік процестерді оңтайландыру үшін инновациялық технологияларды трансферттеу және бейімдеу» ҒЗЖ бойынша орындаушы (2018-2020 жж.);

10) 267 «Білім мен ғылыми зерттеулердің қолжетімділігін арттыру» бюджеттік бағдарламасы бойынша «Ветеринариялық салауаттылық пен тамақ қауіпсіздігін ғылыми қамтамасыз ету» ҒЗЖ бойынша орындаушы (2018-2020 жж.);

11) «Қазақстандағы шошқа обасының жоғары патогенді вирустарының (HPSFV) мониторингі» KZ-35 халықаралық жобасының орындаушысы. 1995 жылғы 3 қазандағы АҚШ пен ҚР арасындағы үкіметаралық келісімге сәйкес АҚШ-тың қауіп-қатерді азайту агенттігі (DTRA) ;

12) 055 «Ғылыми және/немесе ғылыми-техникалық қызмет» бюджеттік бағдарламасы бойынша «Өнімділіктің сүтті және ет бағыттарындағы ірі қара малдың генетикалық ауруларының тұқым қуалаушылығын зерттеу» ҒЗЖ бойынша орындаушы (2015-2017 жж.);

13) 249 «Мал шаруашылығын дамыту және мал шаруашылығы өнімдерін өндіру, қайта өңдеу, өткізу үшін жағдайлар жасау» бюджеттік бағдарламасы, 104 «Агроөнеркәсіптік кешен және табиғат пайдалану саласындағы ғылыми зерттеулерді бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру» кіші бағдарламасы бойынша «ҚР аумағын жануарлардың аса қауіпті жұқпалы аурулары кезіндегі биологиялық қауіпсіздік санаттары бойынша аймақтандыру» ҒЗЖ бойынша орындаушы (2015-2017 жж.);

14) 042 «Агроөнеркәсіптік кешен саласындағы қолданбалы ғылыми зерттеулер» бюджеттік бағдарламасы бойынша «Мал шаруашылығы өнімдеріндегі ангельминтиктерді анықтау үшін иммунохроматографиялық тест әзірлеу» ҒЗЖ бойынша орындаушы (2012-2014 жж.);

15) 055 «Ғылыми және/немесе ғылыми-техникалық қызмет» бюджеттік бағдарламасы бойынша «ГАЖ-технологияларды пайдалана отырып, әлеуметтік маңызы бар зооноздарды тиімді мониторингтеудің, тәуекелді бағалаудың және болжаудың ғылыми негіздерін әзірлеу» ҒЗЖ бойынша орындаушы (2012-2014 жж.);

16) «Ауыл шаруашылығы жануарларының (ірі қара мал, қой, жылқы) бөгелектік инвазияларының (гиподерматоз, эстроз, ринэстроз, гастрофилез) профилактикасы үшін паразиттерге қарсы препараттармен емдік-азықтық формаларын (ЕАФ) әзірлеу» ҒЗЖ бойынша орындаушы (2012-2014 жж.);

17) 042 «Агроөнеркәсіптік кешен саласындағы қолданбалы ғылыми зерттеулер» бюджеттік бағдарламасы бойынша «Ауыл шаруашылығы жануарларының инвазиялық ауруларының профилактикасы үшін антигельминтикалық препараттары бар азықтық-дәрілік формаларының оңтайлы нұсқасын әзірлеу және өндіру» ҒЗЖ бойынша орындаушы (2009-2011 жж.).

Шет елдік және отандық серіктестер

Guo Wei – Харбин ветеринарлық ғылыми-зерттеу институтының профессоры, Харбин, Қытай.

Коренной Ф.И. – география ғылымдарының кандидаты, «ВНИИЗЖ» ФБМУ аға ғылыми қызметкері, Владимир, РФ.

Hemant Naikare – Ph.D, ветеринарлық диагностикалық зертхананың директоры, Миннесота университетінің Ветеринарлық медицина колледжі, Сент-Пол, АҚШ.

Marina Aleixo – Миннесота университетінің білім беру және адами әлеуетті дамыту колледжінің халықаралық бастамалар жөніндегі директоры, Сент-Пол, АҚШ.

Жетекшілігіндегі магистрант және докторанттар

Е.Е. Мұханбетқалиевтің жетекшілігімен 51 дипломдық жұмыс, 13 магистрлік диссертация қорғалды, 3 докторанттың ғылыми жетекшілігі жүзеге асырылуда.

Білімі

Еңбек өтілі

Марапаттар, құрмет грамоталары

1. 2018 жылғы «ЖОО үздік оқытушысы» грантының иегері.

2. 2025 жылғы мемлекеттік ғылыми стипендия лауреаты

3. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің Құрмет грамотасы (2021 ж.).

4. Тәуелсіз Қазақстанның рухани және әлеуметтік даму жолындағы жетістіктері және оның өркендеуіне қосқан үлесі үшін ҚР АШМ «ҰАҒББО» КеАҚ құрмет грамотасы (2020 ж.).

5. ҚР Білім және ғылым Министрінің алғыс хаты (2018 ж.).

6. «С. Сейфуллин атындағы ҚазАТУ-ға60 жыл» Мерейтойлық медалі, 2017

7. С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университетінің 55 жылдығына орай және АӨК-ні ғылыми қамтамасыз етуді, білім мен ғылымды интеграциялауды дамытуға қосқан үлесі үшін «ҚазАгроИнновация» АҚ Құрмет грамотасы (2012 ж.).

8. С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университетінің 55 жылдығына байланысты, білікті мамандарды даярлау кезінде оқу, ғылыми және тәрбие жұмысын жетілдіруге қосқан үлесі мен жемісті еңбегі үшін «Қазақ агротехникалық университеті» АҚ Құрмет грамотасы (2012 ж.).

Біліктіліктi арттыру

– 07-12 қараша 2011 ж. Варшава жаратылыстану ғылымдары университетінде біліктілікті арттыру, Варшава қ.;

– 19-23 қараша 2012 ж. «Аусыл мен бруцеллездің зертханалық диагностикасы және материалдарды алу» тақырыбы бойынша практикалық дағдыларды жетілдіру Тренингі, Астана қ.;

– 28 қараша-11 желтоқсан 2016 ж. Харбин ветеринариялық ғылыми-зерттеу институтында (ҚХР) «Жануарлардың жұқпалы ауруларын диагностикалау және алдын алу мәселелері» бойынша тағылымдама, Харбин қ.;

– 19-29 желтоқсан 2018 ж. «Жануарлардың жұқпалы ауруларының зертханалық диагностикасы» тақырыбы бойынша біліктілікті арттыру курстары, Астана қ.;

– 14-18 мамыр 2018 ж. «Жоғары қысымды аппараттармен жұмыс жасау» тақырыбы бойынша біліктілікті арттыру курстары, Астана қ.;

– 16-18 сәуір 2019 ж. ҚР СТ ISO/IEC 17025-2018 «Сынақ және калибрлеу зертханаларының құзыреттілігіне қойылатын жалпы талаптар» тақырыбы бойынша оқу семинары, Астана қ.;

– 7-11 қазан 2019 ж. Дэвис университетінде тағылымдамадан өту (Калифорния, АҚШ), «Basics of quantitative risk analysis for veterinary epidemiologists» тақырыбы бойынша тренинг, (Дэвис қ., АҚШ);

– 13-30 қазан 2020 ж. «Басшыларға арналған білім беру ұйымының менеджменті» тақырыбы бойынша біліктілікті арттыру, Нұр-сұлтан қ.;

– 26-29 қазан 2021 ж. «Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау» тақырыбы бойынша біліктілікті арттыру курстары, Алматы қ.;

– 05-09 қыркүйек 2022 ж. «Радиациялық қорғау және қауіпсіздік» тақырыбы бойынша біліктілікті арттыру курстары, Астана қ.;

– 13-16 мамыр 2024 ж. «Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау» тақырыбы бойынша біліктілікті арттыру курстары, Астана қ.;

– 04-15 Наурыз 2024 ж. «Білім берудегі Менеджмент» тақырыбы бойынша біліктілікті арттыру курстары, Астана қ.;

– 02-12 желтоқсан 2024 ж. Джеррахпаша университетінде «Risk Analysis of Avian Influenza» тақырыбы бойынша тағылымдама, Стамбул қ., Түркия;

– 12-21 қыркүйек 2025 ж. Миннесота университетінде тағылымдамадан өту, «Epidemiology and risk assessment of infectious animal diseases», Сент-Пол қ., АҚШ.

Республикалық және халықаралық кездесулер

– 2011 ж. Варшава жаратылыстану ғылымдары университеті, Варшава қ., Польша.

– 2016 ж. Ю. Либих ат. Гиссен университеті, Гамбург қ., Германия.

– 2016 ж. Еуропалық молекулалық биологиялық зертхана (EMBL), Гейдельберг қ., Германия.

– 2016 ж. Лабоджен зертханасы, Париж қ., Франция.

– 2016 ж. Харбин ветеринариялық зерттеу институты, Харбин қ., Қытай.

– 2018 ж. Ветеринариялық эпидемиология және экономика бойынша 15-ші Халықаралық симпозиум, Чианг Май қ., Тайланд.

– 2019 ж. Дэвистегі Калифорния университеті, (UC Davis), Дэвис қ., АҚШ.

– 2022 ж. Цюрих университеті, Цюрих қ., Швейцария.

– 2023 ж. Твенте университеті, Энсхеде қ., Нидерланды.

– 2024 ж. Ветеринариялық эпидемиология және экономика бойынша 17-ші Халықаралық симпозиум, Сидней қ., Австралия.

– 2024 ж. Харбин ветеринариялық зерттеу институты, Семинар: « Жануарлар ауруларының алдын алу және бақылау эпидемиологиясы және технологиясы», Санья қ. (Хайнань), Қытай.

– 2024 ж. Джеррахпаша университеті, Стамбул қ., Түркия.

– 2025 ж. WOAH-тың Дүниежүзілік Ассамблея делегаттарының 92-ші жыл сайынғы Бас сессиясы, Париж қ., Франция.

– 2025 ж. Геокеңістіктік Денсаулық сақтау бойынша 18-ші Халықаралық симпозиум, Гамбург қ., Германия.

– 2025 ж. Миннесота университеті, Сент-Пол қ., АҚШ.

– 2025 ж. Қытай Ғылым Академиясының География ғылымдары және табиғи ресурстарды зерттеу институты, Пекин қ., Қытай.

Басылымдары

150-ден астам ғылыми-әдістемелік еңбектің, оның ішінде 4 монография және 2 өнертабыстың авторы. Олардың ішіндегі ең маңыздылары:

1. Schettino D.N., Abdrakhmanov S.K., Beisembayev K.K., Korennoy F.I., Sultanov A.A., Mukhanbetkaliyev Y.Y., Kadyrov A.S., Perez A.M. Risk for African Swine Fever Introduction Into Kazakhstan // Frontiers in Veterinary Science. 11 February 2021. Volume 8. Article 605910. https://doi: 10.3389/fvets.2021.605910.
2. Abdrakhmanov S.K., Mukhanbetkaliyev Y.Y., Sultanov A.A., Yessembekova G.N., Borovikov S.N., Namet A., Abishov A.A., Perez A.M., Korennoy F.I. Mapping the risks of the spread of peste des petits ruminants in the Republic of Kazakhstan. Transboundary and Emerging Diseases. 2021;1–10. DOI:10.1111/tbed.14237.
3. Abdrakhmanov S.K., Beisembayev K.K., Sultanov A.A., Mukhanbetkaliyev Y.Y., Kadyrov A.S., Torgerson P.R. et al. Modelling bluetongue risk in Kazakhstan // Parasites & Vectors, 14, 491 (2021), https://doi.org/10.1186/s13071-021-04945-6.
4. 4. Sultanov A.A., Tyulegenov S., Yessembekova G.N., Berdikulov M.A., Mukhanbetkaliyev Y., Akhmetzhanova A., Perez A.M., Abdrakhmanov S.K. The progressive control of foot-and-mouth disease (FMD) in the Republic of Kazakhstan: Successes and challenges // Frontiers in Veterinary Science, – 2023, – Volume 10,       https://doi.org/10.3389/fvets.2023.1036121.
5. Yessembekova G.N., Xiao S., Abenov A., Karibaev T., Shevtsov A., Asylulan A., Mukhanbetkaliyev Y.Y., Shuai L., Bu Z., Abdrakhmanov S.K. Molecular epidemiological study of animal rabies in Kazakhstan // Journal of Integrative Agriculture, – 2023, – Volume 22, Issue 4, Pages 1266-1275, https://doi.org/10.1016/j.jia.2022.11.011.
6. Cui Q., Shi Zh., Yimamaidi D., Hu B, Zhang Zh., Saqib M., Zohaib A., Baikadamova G., Mukhanbetkaliyev Y., Hu Z., Li Sh. Dynamic variations in COVID-19 with the SARS-CoV-2 Omicron variant in Kazakhstan and Pakistan // Infect Dis Poverty 12, 18 (2023). https://doi.org/10.1186/s40249-023-01072-5.
7. Kabzhanova A.M., Kadyrov A.S., Mukhanbetkaliyeva A.A., Yessembekova G.N., Mukhanbetkaliyev Y.Y., Korennoy F.I., Perez A.M., Abdrakhmanov S.K. Rabies in the Republic of Kazakhstan: spatial and temporal characteristics of disease spread over one decade (2013–2022) // Frontiers in Veterinary Science. – 2023. – Volume 10. https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fvets.2023.1252265. DOI=10.3389/fvets.2023.1252265.
8. Yessenbayev K., Mukhanbetkaliyev Y., Yessembekova G., Kadyrov A., Sultanov A., Bainiyazov A., Bakishev T., Nkamwesiga J., Korennoy F., Abdrakhmanov S. Simulating the Spread of Peste des Petits Ruminants in Kazakhstan Using the North American Animal Disease Spread Model // Transboundary and Emerging Diseases, vol. 2023, Article ID 7052175, 9 pages, 2023. https://doi.org/10.1155/2023/7052175.
9. Kadyrov A., Ussenbayev A., Kurenkeyeva D., Abdrakhmanova A., Mukhanbetkaliyev Y., Adilbekov Z., Perez A., Abdrakhmanov S. Challenges and opportunities for online education of veterinary sciences in Kazakhstan // Frontiers in Computer Science. – 2024. – Volume 5. https://doi.org/10.3389/fcomp.2023.1292515.
10. Mukhanbetkaliyeva AA, Kabzhanova AM, Kadyrov AS, Mukhanbetkaliyev YY, Bakishev TG, Bainiyazov AA, Tleulessov RB, Korennoy FI, Perez AM, Abdrakhmanov SK. Application of modern spatio-temporal analysis technologies to identify and visualize patterns of rabies emergence among different animal species in Kazakhstan. Geospat Health. 2024 Jul 31;19(2). doi: 10.4081/gh.2024.1290. PMID: 39221839. Q3, Cite Score 57.
11. Mukhanbetkaliyeva AA, Kadyrov AS, Mukhanbetkaliyev YY, Adilbekov ZS, Zhanabayev AA, Abenova AZ, Korennoy FI, Abdrakhmanov SK. Identification and mapping of objects targeted for surveillance and their role as risk factors for brucellosis in livestock farms in Kazakhstan. Geospat Health. 2024 Nov 8;19(2). doi: 10.4081/gh.2024.1335. PMID: 39526495.
12. Ryskeldina A, Korobeinikov A, Tursunbay N, Berdikulov M, Shevtsov A, Bauer C, Mukhanbetkaliyev Y, Kuibagarov M. A novel recombinant Theileria annulata surface protein as an antigen in indirect enzyme-linked immunosorbent assay for the serological diagnosis of tropical theileriosis. Vet World. 2024 Aug;17(8):1936-1942. doi: 10.14202/vetworld.2024.1936-1942. Q2, Percentile 87.
13. Abenova, A. Z., Mukhanbetkaliyev, Y. Y., Kadyrov, A. S., Sytnik, I. I., Shevtsov, A. B., Korennoy, F. I., Martin, I. I., Perez, A. M., & Abdrakhmanov, S. K. (2025). Environmental Suitability of Kazakhstan to Highly Pathogenic Avian Influenza Using Data on Eurasian Outbreaks, 2020–2024. Viruses, 17(4), 574. https://doi.org/10.3390/v17040574. Q2, Percentile 83.
14. Mukhanbetkaliyev Yersyn Y., Kadyrov Ablaikhan S., Berdikulov Maxat A., Mukhanbetkaliyeva Aizada A., Kadyrov Alimzhan S., Zhanabayev Assylbek A., Korennoy Fedor I., Perez Andres M., Abdrakhmanov Sarsenbay K. (2025). The virgin lands campaign and the occurrence of foot-and-mouth disease and anthrax in the Republic of Kazakhstan (1955–1970). Frontiers in Veterinary Science, Volume 12, 2025. https://doi.org/10.3389/fvets.2025.1549307. Q1, Percentile 94.
15. Mukhanbetkaliyev, Y., Yessembekova, G., Mukhanbetkaliyeva, A., Akmambayeva, B., Kadyrov, A., Uskenov, R., Bostanova, S., Ashirbek, A., Korennoy, F., Abdrakhmanov, S. (2025). Spatial Modeling of Equine Herpesviruses 1 (EHVs-1) Risks in Kazakhstan Using 2017–2024 Surveillance Data // Transboundary and Emerging Diseases, 2025, 5536099. https://doi.org/10.1155/tbed/5536099. Q1, Percentile 99.
16. Gomez-Buendia A., Yessembekova G., Kadyrov A., Mukhanbetkaliyev Y., Cerviño-Luridiana E., Alvarez J., Perez A.M., Abdrakhmanov S.K. A time-space Bayesian regression model of rabies cases in the animal population of Kazakhstan (2013-2023) // Frontiers in Veterinary Science, Veterinary Epidemiology and Economics, – 2025, – 12.  https://doi.org/10.3389/fvets.2025.1640050. Q1, процентиль – 94.